منطق فازی چیست؟
اشاره :
حتماً بارها شنیدهاید كه كامپیوتر از یك منطق صفر و یك تبعیت میكند. در چارچوب این منطق، چیزها یا درستند یا نادرست، وجود دارند یا ندارند. اما انیشتین میگوید: <آنجایی كه قوانین ریاضیات (كلاسیك) به واقعیات مربوط میشوند، مطمئن نیستند و آنجا كه آنها مطمئن هستند، نمیتوانند به واقعیت اشاره داشته باشند.> هنگامی كه درباره درستی یا نادرستی پدیدهها و اشیایی صحبت میكنیم كه در دنیای واقعی با آنها سروكار داریم، توصیف انیشتین تجسمی است از ناكارآمدی قوانین كلاسیك در علم ریاضیات. از این رو میبینیم اندیشه نسبیت شكل میگیرد و توسعه مییابد. در این مقاله میخواهیم به اختصار با منطق فازی آشنا شویم. منطقی كه دنیا را نه به صورت حقایق صفر و یكی، بلكه به صورت طیفی خاكستری از واقعیتها میبیند و در هوش مصنوعی كاربرد فراوانی یافته است.
كجا اتومبیل خود را پارك میكنید؟
تصور كنید یك روز مطلع میشوید، نمایشگاه پوشاكی در گوشهای از شهر برپا شده است و تصمیم میگیرید، یك روز عصر به اتفاق خانواده سری به این نمایشگاه بزنید. چون محل نمایشگاه كمی دور است، از اتومبیل استفاده میكنید، اما وقتی به محل نمایشگاه میرسید، متوجه میشوید كه عده زیادی به آنجا آمدهاند و پاركینگ نمایشگاه تا چشم كار میكند، پر شده است.
اما چون حوصله صرف وقت برای پیدا كردن محل دیگری جهت پارك اتومبیل ندارید، با خود میگویید: <هر طور شده باید جای پاركی در این پاركینگ پیدا كنم.> سرانجام در گوشهای از این پاركینگ محلی را پیدا میكنید كه یك ماشین به طور كامل در آن جا نمیشود، اما با كمی اغماض میشود یك ماشین را در آن جای داد، هرچند كه این ریسك وجود دارد كه فضای عبور و مرور دیگر خودروها را تنگ كنید و آنها هنگام حركت به خودرو شما آسیب برسانند. اما به هرحال تصمیم میگیرید و ماشین خود را پارك میكنید.
بسیارخوب! اكنون بیایید بررسی كنیم شما دقیقاً چه كار كردید؟ شما دنبال جای توقف یك اتومبیل میگشتید. آیا پیدا كردید؟ هم بله، هم نه. شما در ابتدا میخواستید ماشین را در جای مناسبی پارك كنید. آیا چنین عملی انجام دادید؟ از یك نظر بله، از یك دیدگاه نه. در مقایسه با وقت و انرژی لازم برای پیدا كردن یك مكان راحت برای توقف خودرو، شما جای مناسبی پیدا كردید. چون ممكن بود تا شب دنبال جا بگردید و چنین جایی را پیدا نكنید. اما از این نظر كه اتومبیل را در جایی پارك كردید كه فضای كافی برای قرارگرفتن ماشین شما نداشت، نمیتوان گفت جای مناسبی است.
اگر به منطق كلاسیك در علم ریاضیات مراجعه كنیم و این پرسش را مطرح نماییم كه قبل از ورود به پاركینگ چند درصد احتمال میدادید جایی برای پارككردن پیدا كنید، پاسخ بستگی به این دارد كه واقعاً چه تعداد مكان مناسب (فضای كافی) برای توقف خودروها در آنجا وجود داشت؟ اگر به حافظه خود رجوع كنید، شاید به یاد بیاورید كه هنگام ورود به پاركینگ و چرخیدن در قسمتهای مختلف آن، گاهی خودروهایی را میدیدید كه طوری پارك كردهاند كه مكان یك و نیم خودرو را اشغال كردهاند. بعضی دیگر نیز كج و معوج پارك كرده بودند و این فكر از ذهن شما چندبار گذشت كه اگر صاحب بعضی از این خودروها درست پارك كرده بودند، الان جای خالی برای پارك كردن چندین ماشین دیگر هم وجود داشت.
به این ترتیب علم ریاضیات و آمار و احتمال در مواجهه با چنین شرایطی قادر به پاسخگویی نیست. اگر قرار بود بر اساس منطق صفر و یك یا باینری كامپیوتر، روباتی ساخته شود تا اتومیبل شما را در یك مكان مناسب پارك كند، احتمالش كم بود. چنین روباتی به احتمال زیاد ناكام از پاركینگ خارج میشد. پس شما با چه منطقی توانستید اتومبیل خود را پارك كنید؟ شما از منطق فازی استفاده كردید.
